Безбедносниот појас: најважниот дел на колата за кој не размислуваш
Безбедносниот појас е, статистички гледано, најважниот безбедносен систем во твојата кола. Поважен од airbag-от, поважен од ABS-от, поважен од ESP-то. Безбедносниот појас го намалува ризикот од смртен исход во челен судир за 45 проценти, а во превртување дури за 60 проценти. Тоа е парче ткаенина и механика што буквално ти го чува животот секој пат кога ќе седнеш во колата.
И покрај таа неверојатна важност, повеќето возачи никогаш не размислуваат за состојбата на своите појаси. Појасите се трошат, механизмите се расипуваат, ткаенината слабее. А кога ќе ти затреба појасот, сакаш да бидеш апсолутно сигурен дека ќе си ја заврши работата. Затоа разбирањето на безбедносните појаси и знаењето кога треба да се заменат е клучно за секој возач.
Кога треба да се замени безбедносниот појас
Безбедносниот појас треба да се замени во неколку ситуации, а некои од нив не се толку очигледни како што мислиш.
По судир
Ова е најважната причина за замена. Ако колата била во судир, дури и релативно благ, појасите мора да се заменат. Причината е претензионерот, механизам што во моментот на судир го затегнува појасот и цврсто те држи на место. Претензионерот е еднократен уред што се активира со експлозивен полнеж (слично како airbag), и еднаш кога ќе се активира, не може повторно да се користи.
Многу луѓе мислат дека ако појасот изгледа во ред по судир, дека и понатаму е функционален. Но ако се активирал претензионерот, појасот веќе не нуди исто ниво на заштита во следниот судир. Визуелно тоа не можеш да го видиш бидејќи претензионерот е скриен во механизмот за намотување. Единствениот начин да провериш е со дијагностички уред што го чита airbag системот.
Механизмот за намотување не работи
Ако појасот останува извлечен и не се намотува назад, или се намотува многу бавно, механизмот за намотување (retractor) е неисправен. Појас што не се намотува правилно нема да те држи доволно цврсто во случај на судир бидејќи ќе биде премногу лабав. Ова понекогаш може да се поправи со чистење на механизмот, но ако пружината е слаба или скршена, замената е единствената опција.
Оштетена ткаенина
Ткаенината на појасот се троши со време. Погледни го појасот внимателно, особено на местата каде поминува низ водилката на B столбот и на рабовите. Ако видиш истрошени влакна, исечки, изгореници или каква било физичка штета на ткаенината, појасот треба да се замени. Појас со оштетена ткаенина може да пукне под оптоварување на судир, што ја поништува целата цел на носењето на појасот.
Токата не држи
Ако токата на појасот не кликнува цврсто кога ќе го вметнеш јазичето, или ако појасот сам се откопчува за време на возење, токата треба да се замени. Токата е механички дел што се троши, и истрошена тока може да попушти во судир. Токата кај некои коли може да се замени одделно од појасот, но кај повеќето доаѓа како комплет.
Половни појаси: да или не?
Ова е тема што предизвикува дебати. Од една страна, безбедносниот појас е критичен безбедносен дел и логиката вели дека треба да биде нов. Од друга страна, половен појас од кола што не била во судир е функционално идентичен на нов, но чини 50 до 80 проценти помалку.
Мојот став е следниот: половен безбедносен појас е прифатлив избор АКО можеш да бидеш сигурен дека појасот не бил во судир и дека претензионерот не е активиран. Тоа е клучната разлика. Појас од кола што завршила на отпад затоа што ѝ истекла регистрацијата или поради механички дефект (не судир) е целосно функционален и безбеден за употреба.
Како да провериш дали претензионерот е активиран
Постојат два начини да ја провериш состојбата на претензионерот на половен појас. Првиот е визуелен преглед. Погледни го механизмот за намотување на појасот. Ако куќиштето е деформирано, ако видиш траги од експлозија (саѓи, оштетувања на пластика), претензионерот е активиран. Вториот начин е проверка со дијагностички уред на колата од која бил симнат појасот, но тоа природно не е секогаш можно.
Најбезбедниот пристап е да купиш половен појас од доверлив добавувач што може да потврди дека појасот доаѓа од кола што не била во судир. На PoDi платформата, добавувачите обично ја знаат историјата на возилата од кои симнуваат делови и можат да ти ја потврдат состојбата на појасот.
Компатибилност на безбедносни појаси
Безбедносните појаси се специфични за секоја позиција во колата и за секој модел на возило. Еве на што треба да внимаваш.
Позиција во колата
Појасот за возачкото место не е ист како за совозачкото. И предните појаси не се исти како задните. Секоја позиција има појас со различна должина на лентата, различен агол на монтирање и различен тип на претензионер. Секогаш нарачувај појас за точната позиција.
Претензионер и airbag систем
Претензионерот на појасот е поврзан на airbag системот на колата. Конекторот мора да одговара, и системот мора да го препознае претензионерот за да не јавува грешка. Појас од истиот модел и годиште на кола обично има идентичен конектор и работи без проблем. Појас од друг модел, дури и од истиот производител, може да има поинаков конектор или отпор, што предизвикува грешка во airbag системот.
Висински прилагодувач
Многу коли имаат висински прилагодувач на горната точка на појасот на B столбот. Ако твојата кола ја има таа функција, половниот појас мора да биде од модел што ја има исто, инаку нема да можеш да ја прилагодиш висината на појасот за својата фигура. Појас поставен превисоко или прениско не штити оптимално.
Замена на безбедносен појас
Замената на преден појас вклучува три монтажни точки: долната на прагот, горната на B столбот и механизмот за намотување кој обично е монтиран зад долниот дел на B столбот или под седиштето. Постапката е следната:
- Да се одвои акумулаторот и да се почека 15 минути (претензионерот е поврзан на airbag системот)
- Да се симнат пластичните облоги на B столбот и прагот
- Да се одвие горната завртка на појасот на B столбот (обично Torx T50)
- Да се одвие долната завртка на појасот на прагот
- Да се одвиткаат завртките на механизмот за намотување
- Да се одвои конекторот на претензионерот
- Да се извади стариот појас и да се провлече новиот низ водилките
- Да се монтира новиот појас по обратен редослед
- Да се поврзе акумулаторот и да се провери airbag ламбата
Работата трае околу еден час по појас. Завртките на појасот мора да се затегнат на пропишаниот момент на сила (обично 30 до 40 Nm) бидејќи лабава завртка на појасот може да доведе до катастрофални последици во судир.
Цена на половни појаси
- Преден појас без претензионер (постари коли): 15 до 40 евра
- Преден појас со претензионер: 30 до 100 евра
- Заден појас: 15 до 50 евра
- Тока на појас одделно: 10 до 30 евра
Нов оригинален преден појас со претензионер чини 150 до 500 евра, па заштедата со половен е значителна. Но повторувам: кај појасите, безбедноста мора да биде на прво место. Не купувај појас со сомнително потекло само за да заштедиш 30 евра.
Правни аспекти
Во Македонија, безбедносните појаси мора да бидат функционални за колата да помине технички преглед. Кола со неисправни појаси нема да добие зелена налепница. Исто така, возењето со неисправен појас е прекршок што се казнува, а во случај на несреќа, осигурителната куќа може да ја намали исплатата ако се утврди дека појасите не биле исправни.
Замената на појасот со половен е легална сè додека замениот појас е функционален и исправен. Не постои законска обврска за вградување на нов појас, но постои обврска појасот да биде во исправна состојба. Документирај ја замената (зачувај го фактурата и евиденцијата за потеклото на делот) во случај тоа да треба да се докаже.
Правила за безбедно купување на појаси
Половните безбедносни појаси се прифатлив избор ако се придржуваш на клучното правило: појасот не смее да биде од кола што била во судир, и претензионерот не смее да биде активиран. Појас од кола што завршила на отпад поради небезбедносни причини е целосно функционален и безбеден. Само внимавај на компатибилноста (модел, годиште, позиција), провери ја состојбата на ткаенината и механизмот, и купи од доверлив добавувач. Безбедноста нема цена, но тоа не значи дека мораш да ја платиш цената на нов дел за исто ниво на заштита. Испрати барање на PoDi и спореди понуди на половни појаси за твојата кола.