Клима и греење: луксуз кој стана неопходност
Се сеќаваш ли на времето кога климата во кола беше луксузна опција? Денес тоа е стандард без кој не можеме да го замислиме возењето. Истото важи и за греењето, кое всушност отсекогаш било стандардна опрема но го земавме здраво за готово додека работи.
А потоа доаѓа летото и климата не лади. Или доаѓа зимата и греењето дува ладен воздух. Или вентилаторот работи само на најсилна брзина. Или слушаш чудни звуци под хаубата кога ќе ја вклучиш климата. Сето тоа се знаци дека нешто во HVAC системот (Heating, Ventilation, and Air Conditioning) треба поправка или замена.
И кога ќе ги видиш цените на нови делови за клима систем, особено компресорите, ќе посакаш да се вратиш во времето кога едноставно го отворавме прозорот. Но не мораш да се грижиш, половните делови за клима систем и греење се една од најдобрите категории за заштеда.
Како работи климата во автомобил
Климата во кола работи на ист принцип како фрижидерот во твојата кујна, само што е прилагодена за работа во возило. Еве едно поедноставено објаснување:
- Компресорот го компресира средството за ладење (гас) под висок притисок, со што гасот се загрева
- Жешкиот гас минува низ кондензатор (сместен пред ладникот на моторот) каде се лади и се претвора во течност
- Течноста минува низ експанзионен вентил каде нагло се проширува и лади
- Ладната течност минува низ испарувач (сместен внатре во кабината) каде ја апсорбира топлината од воздухот во кабината и го лади
- Гасот се враќа во компресорот и циклусот се повторува
Во овој систем има многу електрични и електронски компоненти: електромагнетна спојка на компресорот, сензори за притисок, вентилатор на испарувач со отпорник за регулација на брзина, управувачка единица на климата, прекинувачи, серво мотори за насочување на воздухот ... Секој од тие делови може да се расипе и секој може да се најде како половен.
Систем на греење: поедноставен но не без проблеми
Греењето во кола работи така што течноста за ладење на моторот (која се загрева од работата на моторот) се води низ мал ладник внатре во кабината кој се вика грејач (heater core). Вентилаторот дува воздух преку грејачот и топлиот воздух влегува во кабината.
Електричните компоненти на системот за греење вклучуваат:
- Вентилатор за кабина (blower motor) - дува воздух во кабината, истиот вентилатор се користи и за клима и за греење
- Отпорник на вентилаторот (blower motor resistor) - ја регулира брзината на вентилаторот, еден од најчестите дефекти
- Серво мотори на заслонки - го насочуваат воздухот кон нозете, градите, шофершајбната
- Прекинувач/регулатор на температура - контрола на контролната табла
- Сензор за температура на кабина - кај автоматска клима ја мери температурата во кабината
- Електричен грејач (PTC елемент) - кај дизел мотори и некои бензински, дополнителен електричен грејач кој го загрева воздухот додека моторот не се загрее
Најчести дефекти и половни резервни делови
Компресор на клима
Компресорот е срцето на клима системот и воедно најскапиот дел за замена. Нов оригинален компресор чини 300 до 800 евра, плус средство за ладење, масло и вградување. Вкупно лесно поминува 700 евра.
Половен компресор чини 80 до 250 евра. Но купувањето на половен компресор бара претпазливост:
- Провери дали работи спојката - електромагнетната спојка на предниот дел на компресорот мора да се вклучува и исклучува кога ќе добие сигнал. Можеш да ја тестираш со поврзување на 12V.
- Сврти го компресорот со рака - мора да се врти глатко, без запирање или брмчење. Ако е блокиран или тешко се врти, лежиштата или внатрешниот механизам се оштетени.
- Провери ги дихтунзите - истекување на средство за ладење е чест проблем. Погледни околу споевите и на куќиштето на компресорот дали има маслени дамки (маслото за ладење се меша со средството за ладење и остава видливи траги на местата на истекување).
- Прашај за причината за замена - ако компресорот е симнат бидејќи климата престанала да лади, треба да знаеш дали проблемот бил во компресорот или некаде друго во системот.
Битна напомена: кога вградуваш половен компресор, системот мора да се исплакне, наполни со ново средство за ладење и масло и тестира на истекување. Тоа е работа за сервис со одговарачка опрема.
Отпорник на вентилаторот за кабина
Ова е веројатно најчестиот дефект поврзан со греење и клима. Симптомот е класичен: вентилаторот работи само на најсилна брзина, а другите брзини не работат. Тоа е затоа што отпорникот прегорува и единствената брзина која останува е таа која го заобиколува отпорникот (полна брзина).
Нов отпорник чини 15 до 60 евра, а половен 5 до 20 евра. Со оглед на ниската цена на новиот, ова е еден од оние делови каде заштедата на половниот во апсолутни бројки не е огромна. Но ако имаш постара кола и секоја заштеда помага, половен отпорник е сосема во ред.
Замената обично е едноставна: отпорникот е сместен во близина на вентилаторот, обично под контролната табла на сувозачката страна. Две завртки и конектор, работа од 15 минути.
Вентилатор за кабина (blower motor)
Кога вентилаторот целосно ќе престане да работи (ниту една брзина), проблемот обично е во самиот мотор на вентилаторот или во осигурачот/релето. Моторот на вентилаторот може да изгори, четките можат да се истрошат или лежиштата можат да се заглават.
Симптомот на истрошени лежишта е карактеристично пискање или цвиркање кога ќе се вклучи вентилаторот, особено на пониски брзини. Со време станува погласно и вентилаторот на крај застанува.
Нов мотор на вентилатор чини 50 до 200 евра, половен 20 до 70 евра. Замената бара демонтажа на дел од контролната табла или поклопецот под шофершајбната, во зависност од колата. Работата трае дел од работилничка смена за искусен механичар.
Серво мотори на заслонки
Автоматските клима системи користат серво мотори за управување со заслонките кои го насочуваат воздухот. Кога серво моторот ќе откаже, воздухот доаѓа само на едно место (на пр. само на нозете или само на шофершајбната), или температурата не одговара на поставките.
Чест симптом е кликање или шкрипање од контролната табла кога ќе ја вклучиш климата или ќе ја смениш температурата. Тоа е серво моторот кој се обидува да ја помести заслонката но не може бидејќи му се истрошени запчаниците или моторот е прегорен.
Нов серво мотор чини 40 до 150 евра, половен 15 до 50 евра. Пристапот обично е отежнат бидејќи се сместени длабоко во контролната табла, па вградувањето може да биде долготрајно и скапо.
Управувачка единица на климата
Управувачката единица на климата (climate control module) е електронскиот мозок на системот. Прима податоци од сензорите за температура, сензорот за сонце и поставките на корисникот и врз основа на тоа управува со компресорот, вентилаторот и заслонките.
Кога управувачката единица ќе откаже, симптомите можат да бидат разновидни: климата сама се вклучува и исклучува, температурата варира неконтролирано, екранот не работи или копчињата не реагираат.
Нова управувачка единица чини 150 до 500 евра, половна 40 до 150 евра. Кај некои возила, замената бара кодирање преку дијагностички уред.
Електрични грејачи (PTC елементи)
Многу современи автомобили, особено дизелаши, имаат електричен PTC (Positive Temperature Coefficient) грејач кој помага да се загрее кабината додека моторот не се загрее доволно. Дизел моторите се термички поефикасни од бензинските, што е супер за потрошувачка на гориво но лошо за греење бидејќи произведуваат помалку отпадна топлина.
PTC грејачот е сместен во куќиштето на грејачот/испарувачот и може да произведе 1 до 3 kW топлина. Кога ќе откаже, кабината бавно се загрева зиме, особено во градско возење со кратки релации.
Нов PTC грејач чини 100 до 350 евра, половен 30 до 100 евра. Замената обично е комплицирана бидејќи бара демонтажа на дел од контролната табла.
Сензор за притисок на клима
Сензорот за притисок на климата (pressure switch/sensor) го следи притисокот на средството за ладење во системот. Ако притисокот е премал (истекување) или преголем (зачепување), сензорот испраќа сигнал до ECU кој го исклучува компресорот за да го заштити.
Кога сензорот ќе откаже, климата може да се однесува непредвидливо: работи па престанува или воопшто не се вклучува иако системот е наполнет. Дијагностичката грешка обично јасно го покажува проблемот со сензорот.
Нов сензор чини 20 до 80 евра, половен 8 до 25 евра. Замената е едноставна, но бара празнење и повторно полнење на клима системот, што значи посета на сервис.
Совети за купување половни делови за клима
Еве практични совети специфични за клима и HVAC делови:
Компресорот мора да биде запечатен - кога компресорот ќе се симне од колата, отворите на системот мора да бидат затворени со чепови или лента за да не влезат влага и нечистотија внатре. Ако отворите се отворени, внатрешните делови можеби кородирале и компресорот нема долго да трае.
Прашај за причината за замена - ако клима системот на изворното возило имал проблеми со истекување, можеби контаминираното масло за ладење го оштетило и компресорот. Ако компресорот е симнат од кола која отишла во расип од други причини, шансите се многу подобри.
Провери го типот на средството за ладење - постарите автомобили користат R134a, а поновите (од 2017.) користат R1234yf. Компресорот мора да одговара на типот на средството за ладење на твоето возило.
Масло во компресорот - различни компресори користат различни масла (PAG 46, PAG 100, PAG 150, POE). Провери кој тип користи твојот систем и осигурај дека компресорот е наполнет со точното масло.
Колку можеш да заштедиш
Ајде да направиме пресметка за типична поправка на клима:
Сценарио: замена на компресор и отпорник на вентилатор
- Нов компресор: 450 евра, половен: 150 евра
- Нов отпорник: 35 евра, половен: 10 евра
- Средство за ладење и масло: 80 евра (исто за двата сценарија)
- Вградување: 200 евра (исто за двата сценарија)
Вкупно со нови делови: 765 евра
Вкупно со половни делови: 440 евра
Заштеда: 325 евра
Тоа е заштеда од над 40 проценти. А ако додадеме и замена на серво мотор на заслонката (што е чест придружен дефект), заштедата расте на над 400 евра.
Каде да најдеш половни делови за клима и HVAC
На PoDi платформата можеш да најдеш сите делови за клима систем и греење. Едноставно опиши што ти треба, наведи податоци за возилото и добавувачите ќе ти испратат понуди.
Особено препорачуваме да побараш комплет ако ти требаат повеќе делови. Добавувачите кои имаат комплетно возило на располагање можат да ти понудат пакети по поповолни цени отколку поединечни делови.
Климата и греењето не се луксуз, тоа се системи кои влијаат на удобноста и безбедноста на возењето (заматено шофершајбно зиме е безбедносен ризик!). Со половни делови, можеш да ги одржуваш тие системи во функција без големи финансиски жртви. Провери ги деловите, купувај од доверливи добавувачи и вози удобно цела година.